On 31 October 2025, I delivered my inaugural lecture Digital agency in onderwijs en samenleving: op naar kritisch en bewust technologiegebruik (Digital Agency in Education and Society: Towards Critical and Conscious Technology Use) at Leiden University. In this blog, I want to share the core message of that talk: digital agency is essential for how we learn, teach, and live today.

Digital agency is more than knowing how digital tools work. It is about being able to understand technology critically, make conscious judgments, and act with purpose. It’s the difference between being guided by technology and taking the lead with technology.

What does Digital Agency mean
When I talk about digital agency, I refer to the ability to choose, reflect, and act deliberately in digital environments. It is a shift from knowing, to understanding, to acting. Digital literacy and media literacy are important, but they do not go far enough. They focus on skills and critical use. Digital agency adds something deeper: ownership, autonomy, values, responsibility. This is what we need today, in a world where algorithms shape what we see, how we learn, and how we interact.

How students develop Digital Agency
When I look at students, I define digital student agency as their ability to shape their own learning process in digital environments. It is visible when they make intentional choices, adjusting settings, consulting multiple sources, or using technology to support rather than distract their learning. But this agency extends far beyond the formal learning environment: it also encompasses how students navigate, interpret, and interact with the broader digital world that surrounds their daily lives. It includes the choices they make on social platforms, the way they respond to algorithms, and how they align their digital behaviors with their own values and wellbeing.

But this doesn’t happen automatically. Students need:
• Self-regulation and digital balance,
• Awareness of how algorithms influence their online life,
• Equal access to technology and supportive school environments.

Too often, students know what technology does, but do not yet act on that knowledge. True agency only emerges when they take initiative and align their digital behavior with their values.

Why teachers also need Digital Agency
Teachers play a central role in shaping digital agency of students. In my inaugural lecture, I presented a model with three interconnected dimensions:

1. Professional Digital Competence (PDC): what teachers know and can do.
2. Digital Teacher Agency: how teachers act, make autonomous decisions, and innovate.
3. Pedagogical–didactic reasoning with technology: how teachers reflect on when and why technology supports learning.

This means that effective educational technology is not about the tool itself, but about the teacher’s choices and values. A teacher keeps the human perspective visible where systems can standardize or oversimplify. Technology becomes meaningful only when teachers connect it to pedagogy, ethics, and learners’ needs.

Keeping human agency at the center
My core statement is simple: technology must never replace human judgement. Digital agency is what empowers students and teachers to stay in control, ethically, reflectively, and responsibly, within an increasingly digital world. This is not an optional skill. It is a foundation for learning, professional growth, and citizenship.

Want to know more? Explore the text of the inaugural lecture through a GPT
To extend the conversation beyond the ceremony, I created a GPT that allows anyone to explore the themes of my inaugural lecture interactively. The title of the GPT is in Dutch, but questions can be asked in any language.

You can try it here: https://edu.nl/kg7e3.

(or scan the QR code below)

Examples of questions:
• What is the core message of this inaugural lecture?
• Can you give an example of digital agency?
• Why is digital agency important?

Please note: a (free) ChatGPT account is required for access.

Reference
Saab, N. (2025). Digital agency in onderwijs en samenleving: op naar kritisch en bewust technologiegebruik. https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/handle/1887/4270715

Als startpunt voor verdere ontwikkeling van digitalisering van scholen in Caribisch Nederland hebben wij onderzoek gedaan naar de stand van zaken rond digitalisering op scholen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Het onderzoek is uitgevoerd in een samenwerkingsverband met Kennisnet, onderzoeksbureau Oberon en een lokale onderzoeker. Aan dit onderzoek deden achttien scholen (primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs) mee verspreid over de eilanden. In totaal hebben 146 leraren een online vragenlijst ingevuld en hebben achttien schoolleiders, bestuurders en ict-coördinatoren deelgenomen aan een interview.

De belangrijkste bevindingen zijn hieronder weergegeven rond 5 thema’s: ict-randvoorwaarden, inzet en gebruik van ict, visie en afspraken in de school, professionalisering en ict-bekwaamheid van leraren en ervaringen tijdens de COVID19 pandemie.

Ict-randvoorwaarden

Randvoorwaarden voor het gebruik van ict in het onderwijs zijn een goedwerkende internetverbinding, verantwoordelijkheid over ict-budget, en beschikking over apparatuur en digitaal lesmateriaal. Over het algemeen blijkt dat er minder apparaten beschikbaar zijn dan er leerlingen zijn. Dit betekent dat er niet voor elke leerling een apparaat beschikbaar is en dat leerlingen dus niet allemaal op hetzelfde moment kunnen werken op een apparaat.

De verantwoordelijkheid over het ict-budget wordt op de scholen op verschillende manieren vormgegeven. Op sommige scholen is het bestuur verantwoordelijk en op andere scholen de directeur.

Elke school heeft toegang tot internet, maar de kwaliteit van de netwerkverbinding is zeer verschillend per school. Daarnaast werken veel scholen met Europees-Nederlandse methodes en software. De updates van sommige software vinden vaak plaats in de (Europees-Nederlandse) nacht, wat als gevolg heeft dat vanwege het tijdsverschil de updates in Caribisch Nederland gedurende de dag plaatsvinden. Dit verstoort het werken met deze software tijden schooluren.

Inzet en gebruik van ict in het onderwijs

Volgens leraren is het meest gebruikte digitale leermateriaal instructievideo’s. Ook wordt gebruik gemaakt van Europees-Nederlandse methodes. In tegenstelling tot de situatie in Europees Nederland wordt oefensoftware waarmee leerlingen leerstof kunnen oefenen en feedback ontvangen op Caribisch Nederland niet veel gebruikt. De reden hiervoor zou kunnen zijn dat de inhoud van deze software minder goed aansluit bij de leefwereld van leerlingen in Caribisch Nederland.

Leraren geven aan dat zij aandacht besteden aan de ontwikkeling van digitale geletterdheid van leerlingen, met name aan de domeinen mediawijsheid, digitale informatievaardigheden en ict-basisvaardigheden. Aan computational thinking wordt minder aandacht besteed. Hoe scholen aan de ontwikkeling van digitale geletterdheid werken, verschilt per school. Ook hebben scholen verschillende opvattingen over wat digitale geletterdheid inhoudt. Een voorbeeld hiervan is dat sommige scholen hun leerlingen al als digitaal geletterd omschrijven wanneer zij in staat zijn te werken met een laptop of computer. Er kan geconcludeerd worden dat dit onderwerp op alle scholen, ondanks de verschillen, meer aandacht verdient. Om ook de leerlingen op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba verder te helpen in hun vorming tot wereldburger is het van belang dat digitale geletterdheid een vaste plek krijgt in hun onderwijs. De stap van het ministerie van OCW om digitale geletterdheid op te nemen in het curriculum kan hierbij mogelijk helpen.

Visie en afspraken in de school

Om ict op effectieve wijze in het onderwijs te kunnen gebruiken, is een visie nodig op dit gebruik. Deze visie zou gerelateerd moeten zijn aan de visie op onderwijs in het algemeen. In Caribisch Nederland geeft echter iets meer dan de helft van de leraren aan dat er op school geen visie is of afspraken zijn over de manier waarop ict in de lessen kan worden gebruikt. Het formuleren van een visie binnen de schoolteams is daarom aan te raden.

Professionalisering en ict-bekwaamheid van leraren

Leraren in Caribisch Nederland vinden dat zij gemiddeld gezien voldoende algemene en didactische vaardigheden met ict hebben. De meeste schoolleiders en ict-coördinatoren delen deze mening. Het is wel belang om deze vaardigheden te laten aansluiten op de onderwijsvisie. Het zou zo kunnen zijn dat de onderwijsvisie meer en andere didactische vaardigheden vereisen van leraren dan dit op dit moment het geval is. Leraren geven aan dat ze willen blijven professionaliseren, de motivatie hiervoor is aanwezig. Door het gezamenlijk organiseren van deze professionalisering valt er veel winst te behalen voor het onderwijs op de eilanden. Uit de interviews komt naar voren dat er op de meeste scholen budget, tijd en ruimte is om te professionaliseren.

Ervaringen tijdens COVID-19 pandemie

Net als in Europees Nederland werd er tijdens de lockdowns gedurende de COVID-19 pandemie in Caribisch Nederland afstandsonderwijs gegeven. Leraren, schoolleiders en besturen geven aan dit over het algemeen goed ging. Toch was het afstandsonderwijs niet voor alle leerlingen goed te volgen. Een aantal leerlingen had thuis bijvoorbeeld geen internetverbinding en sommige leerlingen hadden geen laptop of ander apparaat om op te werken. Ook bleek dat niet alle leerlingen voldoende digitale vaardigheden hadden om afstandsonderwijs te kunnen volgen. En tenslotte waren maar weinig ouders in staat om de benodigde ondersteuning te verlenen. Wanneer het in de toekomst nodig is om thuisonderwijs te verzorgen, zullen de scholen rekening moeten houden met bovenstaande aandachtspunten.

Kortom, uit het onderzoek blijkt dat het gebruik van ict in het onderwijs in Caribisch Nederland op verschillende scholen geïmplementeerd is, maar dat er zowel aan de randvoorwaarden zoals aanwezigheid van goede internetverbindingen als aan visievorming en professionalisering van leraren gewerkt kan worden om de toepassing van ict in het onderwijs in Caribisch Nederland te optimaliseren.

Onderzoeksrapport:

Saab, N., van Kessel, M., van der Steen, N., Westerveld, L., van Aarsen, E., Bulder, E., & Sacré , R. (2022). Stand van zaken van ict in het onderwijs in Caribisch Nederland. Nulmeting op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Zoetermeer: Kennisnet.

Voor het downloaden van het rapport, bezoek de volgende website:

https://www.kennisnet.nl/artikel/16394/investeren-in-onderwijs-met-ict-kan-ambities-scholen-caribisch-nederland-naar-hoger-plan-tillen/